آثِمٌ قَلْبُهُ ( بقره - 283 ) قلب عادت كرد به گناه . قلب اعمى ( اما ) - قلب عميا قلب خاشع ( ش ) أَ لَمْ يَأْنِ لِلَّذِينَ آمَنُوا أَنْ تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِكْرِ اللَّهِ . ( حديد - 16 ) - آيا نوبت آن نرسيد كه گرويدگان ظاهرى ( از باطن بگروند ) و دلهاشان به ياد خدا خاشع گردد . قلب زائغ ( ء ) فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ ( آل عمران - 7 ) كسى كه قلبش دچار زيغ ( انتخاب مسير منحرف بر سر دو راهىها ) شده راه مقابل حق را بر مىگزيند . قلب سليم ( س ) يَوْمَ لا يَنْفَعُ مالٌ وَ لا بَنُونَ إِلَّا مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ ( شعراء 88 و 89 ) قلب پاك از شرك و كينه و نفاق و عشق دنيا . قلبى كه جز خدا در آن نباشد . قلب سنگى ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُمْ مِنْ بَعْدِ ذلِكَ فَهِيَ كَالْحِجارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً . پس با اين معجزه‌ها باز چنان سخت دل شديد چون سنگ يا سخت‌تر از آن شديد چه آن‌كه از بعضى سنگ‌ها نهرها بجوشد و برخى ديگر از سنگ‌ها بشكافد و آب از آن بيرون آيد و پاره‌اى از آنها از ترس خدا فرود آيند ولى دل شما هيچ تحول و دگرگونى و خوف خدا ندارد ( بقره - 74 ) - از تشبيهات قرآنى است در حكايات اقوام . قوم حضرت موسى عليه السّلام مردمى بسيار لجوج و بهانه‌گير بودند هر لحظه حاجت و درخواستى از آن حضرت داشتند و با اين‌كه آن حضرت معجزات زيادى بر ايشان آورد و آيت‌هاى متعدد خداوند را به ايشان داد باز در هر فرصت به تمرد از فرمان الهى روى مىآوردند . اين بهانه‌ها و سست ايمانى در اثر قساوت قلبشان بود كه بدان مبتلا بودند كه به سختى سنگ و يا چيزى سخت‌تر از آن تشبيه شده است . اين‌گونه قلب‌ها ديگر پذيرايى سخنان حق نيستند . ( تشبيهات و تمثيلات قرآن ص 308 ) قلب عميا ( ع ) فَإِنَّها لا تَعْمَى الْأَبْصارُ وَ لكِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ ( حج - 22 ) قلب اعمى . نفسى كه خدا و خواسته‌هاى خدايى را نمىبيند اما غير خدا و خواسته‌هاى نفسانى را مىبيند چنين قلبى كور است . قلب غافل ( ف ) وَ لا تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنا قَلْبَهُ ( كهف - 28 ) غفلت از حالاتى است كه موجب سقوط نفس و قلب مىشود و عملكرد ناپسند و گناهان سبب مىشود كه قلب از خداوند غافل و منصرف گردد . قلب غلفا ( غ ) وَ قالُوا قُلُوبُنا غُلْفٌ بَلْ لَعَنَهُمُ اللَّهُ بِكُفْرِهِمْ فَقَلِيلًا ما يُؤْمِنُونَ ( بقره - 88 ) قلبى كه گويى در غلافى قرار دارد ديگر آنچه را كه بايد ببيند و بشنود نمىتواند ببيند و بشنود و چنين حالتى موجب شقاوت قلب انسان مىشود . قلب قاسيه ( ى ) فَبِما نَقْضِهِمْ مِيثاقَهُمْ لَعَنَّاهُمْ وَ جَعَلْنا قُلُوبَهُمْ قاسِيَةً ( مائده - 13 ) گاهى قلب چنان مىشود كه هيچ اندرز و عبرتى و هر چيزى كه سبب تنبيه و بيدارى مؤمن مىشود